GÜDÜM KİTLERİ · 01
HGK: Bombaya koordinat öğreten kit
Sıradan bir MK-82, MK-83 ya da MK-84'ün kuyruğunu söküp yerine bir kontrol bölümü takarsanız bomba, verilen koordinata kendi yolunu bulup gider. TÜBİTAK SAGE'nin Hassas Güdüm Kiti HGK'nın nasıl çalıştığını, neden uydu ile ataletsel ölçümü birlikte kullandığını ve menzilini neyin belirlediğini anlatıyoruz.
Güdümsüz mühimmat serisinde bombanın bir kez bırakıldıktan sonra hiçbir hatayı düzeltemediğini gördük. Güdüm kitleri bu sınırı kaldırır: bombanın kendisine dokunmadan ona bir yön bulma sistemi ve dümen ekler. Bu seriye HGK ile başlıyoruz. HGK, Hassas Güdüm Kiti'nin kısaltması; TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirildi ve MK-80 ailesinin üç büyük üyesine takılabiliyor.
Künye
Değerler açık kaynaklardan derlendi; kaynaklar arasında küçük farklar var.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Tür | Uydu ve ataletsel güdüm kiti |
| Basamak | 2 · Güdüm kiti |
| Geliştiren | TÜBİTAK SAGE (HGK-84 üretiminde ASFAT ile) |
| Takıldığı bombalar | MK-82, MK-83, MK-84 ve NEB-84 |
| Güdüm | Ataletsel ölçüm (INS) + GPS |
| Parçalar | Kuyruk kontrol bölümü, gövde kanatçıkları |
| İsabet | Birkaç metre ile 10 m arası (açık kaynak); lazer arayıcıyla 3 m altı |
| Menzil | ~28 km (40.000 ft), ~22 km (orta irtifa) |
| Veri bağlantısı | MIL-STD-1760 |
| Platform | F-16, F-4E 2020 |
Kit neyi değiştirir?
HGK iki parçadan oluşur. Bombanın kuyruk kanatçıkları sökülür, yerine kuyruk kontrol bölümü takılır. Bu bölümün içinde ataletsel ölçüm birimi, GPS alıcısı, güdüm bilgisayarı ve kanatçıkları oynatan eyleyiciler bulunur. Gövdenin ortasına ise uzun gövde kanatçıkları bağlanır. Bunlar bombaya biraz kaldırma kuvveti kazandırır ve uçuşunu dengeler; bomba aynı yükseklikten daha uzağa süzülebilir. Bomba gövdesi, patlayıcısı ve tapası değişmez.
Bomba yolunu nasıl bulur?
Bomba atılmadan önce uçak ona hedefin koordinatını yükler. Havadayken kit iki kaynağa bakar. Ataletsel ölçüm birimi (INS), jiroskop ve ivmeölçerlerle bombanın her an ne kadar döndüğünü ve hızlandığını ölçer; buradan nerede olduğunu hesaplar. Dışarıdan sinyale ihtiyacı yoktur, ama küçük ölçüm hataları zamanla birikir. GPS ise konumu uydulardan doğrudan verir; hata birikmez ama sinyal karıştırılabilir. HGK ikisini birlikte kullanır: INS kesintisiz ölçer, GPS onu düzenli olarak düzeltir.
Kuyruktaki kanatçıklar, bilgisayarın hesapladığı rotaya göre küçük açılarla oynar ve bombayı yönlendirir. Açık kaynaklarda verilen isabet değerleri birkaç metre ile 10 metre arasında: INS ve GPS birlikte çalıştığında sapma daha küçük, yalnız INS ile daha büyük. GPS sinyali karıştırılsa bile bomba INS ile yoluna devam edebilir.
Menzili ne belirler?
HGK'nın motoru yok; kitli bomba da süzülerek gider. Bu yüzden menzili, uçağın onu ne kadar yüksekten ve ne kadar hızlı bıraktığına bağlıdır. Açık kaynaklara göre yaklaşık 40.000 ft (12 km) irtifadan atıldığında 28 km'ye, orta irtifadan atıldığında 22 km civarına ulaşabiliyor. Bu, uçağın hedefin üstüne gitmeden, hava savunmasından uzak durarak atış yapabilmesi demek.
Uçakla bağlantı
Kit uçağa MIL-STD-1760 adlı standart bir veri bağlantısıyla bağlanır; hedef bilgisi ve atış öncesi kontroller bu bağlantı üzerinden yapılır. HGK, F-16 ve F-4E 2020 uçaklarında kullanılıyor. Yeni nesil HGK-84 ile uçuş sırasında hedef değiştirme gibi yetenekler de eklendi. Burnuna bir lazer arayıcı takıldığında isabetin 3 metrenin altına indiği belirtiliyor.
Ailesi: HGK-82, HGK-83, HGK-84
Kitin adı, takıldığı bombayı gösterir: HGK-82 500 librelik MK-82'ye, HGK-83 1000 librelik MK-83'e, HGK-84 ise 2000 librelik MK-84'e takılır. Güdümsüz mühimmat serisinde anlattığımız NEB-84 de MK-84 ile aynı bağlantıları taşıdığı için HGK-84 ile atılabiliyor. Yeni nesil HGK-84'lerin Hava Kuvvetleri'ne ilk teslimatı 2025 başında, TÜBİTAK SAGE iş birliğiyle ASFAT tarafından yapıldı.
Sonraki kit: lazer
HGK'nın gücü koordinat, zayıf yanı da koordinat. Hedef hareket ediyorsa ya da konumu tam bilinmiyorsa uydu güdümü yetmez. Serinin bir sonraki yazısında, hedefe tutulan lazer işaretini izleyen Lazer Güdüm Kiti'ni (LGK) ele alacağız.
Kaynaklar: TÜBİTAK SAGE güdüm kitleri sayfası; HGK için açık ansiklopedi maddesi; HGK-84 teslimatları ve testleri üzerine Türk savunma basınındaki haberler. Bu yazı yalnızca kamuya açık bilgileri derler.