MK-82: Her şeyin başladığı bomba

MK-82, dünyada en çok kullanılan uçak bombalarından biri. Adındaki 82, 1950'lerde ABD'de geliştirilen MK-80 ailesindeki yerini gösterir; kendisi bu ailenin 500 librelik, yani yaklaşık 227 kiloluk üyesidir. Güdümsüz mühimmat serisine onunla başlıyoruz, çünkü hem en sade örnek hem de bugünkü pek çok akıllı bombanın gövdesi hâlâ bir MK-82.

Künye

Değerler açık kaynaklardaki ortak bilgilerdir. Ağırlık ve boy, takılan kuyruğa ve tapaya göre biraz değişir.

Gövdenin içinde ne var?

MK-82 aslında kalın çelikten bir kaptır. İçinin büyük kısmını patlayıcı doldurur: çoğunlukla TNT ile alüminyum tozunun karışımı olan Tritonal, yaklaşık 89 kilo. Gemilerde taşınan türlerinde yangına daha dayanıklı PBXN-109 gibi daha az hassas patlayıcılar kullanılır. Patlayınca çelik gövde parçalara ayrılır; bombanın etkisinin önemli bir kısmı bu parçalardan gelir.

Bombayı ateşleyen parça tapadır. Burunda, kuyrukta ya da ikisinde birden tapa bulunabilir. Tapa bombayı yere çarptığında, çarpmadan kısa bir süre sonra ya da yere belli bir mesafe kala ateşleyecek şekilde seçilir. Gövdenin üstündeki iki askı halkası bombayı uçağın taşıyıcısına bağlar. Burnun gerisindeki sarı şeritler ise bombanın dolu, yani canlı olduğunu gösteren işarettir.

Nasıl düşer?

MK-82'nin motoru da güdüm sistemi de yoktur. Uçaktan ayrıldığı anda uçağın hızını taşır ve ileri doğru gitmeye devam eder; yerçekimi de onu her saniye biraz daha hızlı aşağı çeker. İki hareket birleşince bomba yay çizerek düşer. Kuyruk kanatçıkları yalnızca burnunun önde kalmasını sağlar; bombanın yönünü değiştiremez.

Bu yüzden isabet tamamen bırakma anına bağlıdır. Uçağın hızı, yüksekliği, dalış açısı ve rüzgâr doğru hesaplanmazsa bomba hedefin önüne ya da arkasına düşer. Eskiden bu hesabı pilot nişangâhla yapardı; bugün uçağın atış bilgisayarı yapar ve pilota bırakma anını gösterir. Yine de bomba bir kez ayrıldıktan sonra hiçbir hatayı düzeltemez. Güdümsüz mühimmatın en büyük sınırı budur.

Alçaktan atınca: Snakeye kuyruğu

Uçak hedefin üstünden alçaktan geçerken bomba bırakırsa bir sorun çıkar: bomba uçağın hemen altında patlar ve uçak kendi bombasının parçalarının içinde kalabilir. Çözüm, bombayı havada frenlemektir. Mk 15 Snakeye kuyruğunda bomba ayrılınca dört kanatçık şemsiye gibi açılır. Bomba hızla yavaşlar ve daha dik düşer, uçak da o sırada güvenli bir mesafeye uzaklaşır. Aynı iş için kuyruktan balon gibi şişen paraşütlü kuyruklar da kullanılır.

Ailesi: MK-80 serisi

MK-82'nin üç kardeşi var: 250 librelik MK-81, 1000 librelik MK-83 ve 2000 librelik MK-84. Hepsi aynı düşük sürüklemeli biçimi paylaşır; büyüdükçe hem patlayıcı miktarı hem de uçağın taşıyabileceği sayı değişir. MK-81 bugün pek kullanılmaz. MK-82 ise ağırlığı ile etkisi arasındaki dengesi sayesinde ailenin en yaygın üyesi oldu.

Türkiye'de MK-82

MK-82, Türk Hava Kuvvetleri'nin F-16'larında uzun yıllardır kullanılan temel bombalardan biri. Türk savunma sanayisi bu bombayı yalnız kullanmakla kalmıyor: Makine ve Kimya Endüstrisi'nin MK-82 ve MK-84 bombalarını yurt dışına sattığı biliniyor, Roketsan da geliştirdiği yakınlık tapasını MK-82 üzerinde denedi. Asıl dönüşüm ise güdüm kitlerinde: ASELSAN'ın lazer güdümlü LGK-82'si ve kanatlı güdüm kiti KGK-82, sıradan bir MK-82'yi hassas bir mühimmata çeviriyor.

Sonraki basamak: güdüm kiti

Bir MK-82'ye burun ve kuyruk kiti takıldığında bomba artık kendi yönünü bulabilir. Lazer kitinde burundaki arayıcı, hedefe tutulan lazer işaretini izler; uydu kitinde bomba hedefin koordinatına kendisi gider. Kanatlı kitler ise bombayı süzerek çok daha uzağa taşır, böylece uçak hedefe yaklaşmadan atış yapabilir. Serinin sonraki basamağında bu kitleri tek tek açacağız.

Kaynaklar: Mark 82 ve MK-80 ailesi için açık ansiklopedi ve müze bilgi sayfaları; Türk savunma sanayisi için TÜBİTAK SAGE ve Roketsan ürün sayfaları ile ASELSAN güdüm kitleri hakkındaki basın haberleri. Bu yazı yalnızca kamuya açık bilgileri derler.