GÜDÜMSÜZ MÜHİMMAT · 02
NEB-84: Betonu delip içeride patlayan bomba
Sığınağa, hangara ya da yer altındaki bir depoya sıradan bir bomba yetmez; patlama yüzeyde kalır. TÜBİTAK SAGE'nin geliştirdiği NEB-84 önce küçük bir şarjla betonda yol açar, sonra asıl bombayı o yoldan içeri gönderir. Nasıl çalıştığını ve neden MK-84'e bu kadar benzediğini anlatıyoruz.
NEB, Nüfuz Edici Bomba'nın kısaltması. TÜBİTAK SAGE'nin geliştirdiği NEB-84, Türkiye'de geliştirilen ilk beton delici sistem olarak tanıtılıyor. 870 kiloluk bu bomba; sığınak, uçak hangarı, yer altı deposu ve komuta merkezi gibi sağlam korunan hedefler için tasarlandı. MK-82'de gördüğümüz gibi onun da motoru yok: tek başına atıldığında güdümsüz düşer. Serinin ikinci yazısı bu yüzden onun.
Künye
Değerler TÜBİTAK SAGE'nin ürün sayfasından ve açık kaynaklardan alınmıştır.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Sınıf | Sığınak delici (nüfuz edici) bomba |
| Basamak | 1 · Güdümsüz (çoğunlukla güdüm kitiyle atılır) |
| Geliştiren | TÜBİTAK SAGE |
| Ağırlık | 870 kg |
| Boy | 2,60 m |
| Çap | 457,2 mm |
| Harp başlığı | Ardışık: öncü şarj + delici gövde |
| Patlayıcı | Öncü şarjda plastik bağlı, delici gövdede alüminyumlu plastik bağlı patlayıcı |
| Delme | En az 2,1 m betonarme (35 MPa), açık kaynak |
| Tapa | Programlanabilir gecikmeli |
| Menzil | 17 km üzeri (SAGE) |
| Uyumluluk | MK-84 ile aynı arayüz: MK-84 kitleri ve uçakları |
| Platform | F-16, F-4E 2020 |
Sıradan bomba neden yetmez?
MK-82 ya da MK-84 gibi genel maksat bombaları, görece ince bir çelik gövde ile bolca patlayıcıdan oluşur. Kalın betona çarptıklarında gövde ezilebilir ya da bomba sekebilir; patlama yüzeyde olur. Korunaklı bir hedefte bu, içerideki her şeyin büyük ölçüde sağlam kalması demektir. Bu tür hedefler için bombanın önce içeri girmesi, sonra patlaması gerekir.
İki aşamada delme
NEB-84 bu işi tek bir sert burunla değil, iki aşamada yapar. Kaynaklarda ardışık harp başlığı, SAGE'nin ifadesiyle çoklu harp başlığı teknolojisi olarak geçer. Burundaki öncü şarj, bomba hedefe çarptığı anda patlar ve betonda bir yol açar. Hemen arkasındaki delici gövde kalın çelikten yapılmıştır; bu yoldan geçip içeri girer.
Açık kaynaklara göre NEB-84, 35 MPa dayanımlı betonarmeden en az 2,1 metreyi delebilecek şekilde tasarlandı. SAGE ayrıca bombanın eğik açıyla ve düşük hızla çarptığında da yüksek delme başarımı gösterdiğini belirtiyor; delici bombalar için en zor koşullar bunlardır.
Tapa ve gecikme
Delici gövde ancak doğru anda patlarsa işe yarar. Bu yüzden arka bölümdeki tapa programlanabilir bir gecikmeyle çalışır: bomba betonu geçtikten sonra, ayarlanan süre dolunca ateşler. Öncü şarjın ve delici gövdenin ayrı tapaları vardır. Öncü şarjın içindeki önceden biçimlendirilmiş parçalar da çevredeki ikincil hedeflere karşı parça tesiri sağlar.
Neden MK-84'e benziyor?
NEB-84'ün dış biçimi, kütlesi, ağırlık merkezi ve güdüm kitiyle bağlantı noktaları MK-84 genel maksat bombasına benzer tutuldu. Bunun pratik bir faydası var: MK-84 taşıyabilen her uçak NEB-84'ü de taşıyabilir, MK-84'e uyan güdüm kitleri NEB-84'e de takılabilir. Yeni bir bomba için uçak entegrasyonunu baştan yapmak gerekmez.
Uygulamada NEB-84 çoğunlukla bir güdüm kitiyle atılır. Kalın bir hedefi delmek için bombanın tam istenen noktaya ve doğru açıyla çarpması gerekir; bunu güdümsüz bir bombayla sağlamak zordur. Kaynaklarda F-16 ve F-4E 2020 uçaklarıyla kullanıldığı geçiyor.
Hedefleri
SAGE iki grup hedef sayıyor. Gömülü ve sağlam hedefler: mühimmat ve akaryakıt depoları, sığınaklar, uçak hangarları, komuta kontrol merkezleri. Yüzey hedefleri: pistler, köprüler, barajlar, kritik binalar, radar ve hava savunma mevzileri. Türk basınında, dağlık bölgelerdeki mağara ve sığınaklara karşı yapılan hava harekâtlarında kullanıldığı da yer alıyor.
NEB ailesi
NEB-84 tek başına değil. Ailenin termobarik üyesi NEB-T, delme yeteneğini basınç ve ısı etkisi yüksek bir harp başlığıyla birleştirir; serinin bir sonraki yazısı onun. SAGE'nin sığınak delici ürünleri arasında daha küçük SARB-83 ve SERT-82 de bulunuyor.
Kaynaklar: TÜBİTAK SAGE'nin NEB-84 ürün sayfası; Nüfuz Edici Bomba için açık ansiklopedi maddesi; NEB'in envantere girişi ve kullanımına ilişkin Türk basınındaki haberler. Bu yazı yalnızca kamuya açık bilgileri derler.